Bałwan nie tylko do zabawy
Jak z jednego zimowego motywu stworzyć angażujące, sensowne zajęcia dla dzieci
Zimą bałwan pojawia się wszędzie. W książkach, dekoracjach, zabawach, rozmowach dzieci.
I bardzo dobrze — bo to jeden z tych motywów, który naturalnie przyciąga uwagę i daje ogromne możliwości pracy edukacyjnej.
Bałwan może być czymś więcej niż tylko pracą plastyczną.
Może stać się osią całych zajęć: ruchowych, językowych, matematycznych, percepcyjnych i czytelniczych.
Poniżej pokażę, jak z jednego tematu stworzyć spójny blok zajęć, który dzieci naprawdę angażuje, wykorzystując proste i samodzielnie zrobione materiały.
Bałwan jako punkt wyjścia do działania
Dzieci uczą się najlepiej wtedy, gdy temat:
jest im bliski,
mogą go zobaczyć,
dotknąć,
i „przeżyć” na kilka sposobów.
Bałwan spełnia wszystkie te warunki.
Nie trzeba niczego tłumaczyć — dzieci już wiedzą, kim jest bałwan.
My tylko wykorzystujemy ten potencjał.
„Zrób tak jak bałwanek” – karty aktywności i naśladowanie
Jednym z najprostszych i najbardziej angażujących ćwiczeń są karty typu „zrób tak jak bałwanek”. Materiał bardzo prosty do wykonania na kilkunastu kolorowych kartkach narysuj lub naklej bałwanki w różnych pozycjach. Zadaniem dziecka jest odwzorowanie takiej samej pozycji ciała, jaką prezentuje wybrany przez niego bałwanek.
To zadanie pomaga ćwiczyć:
koncentrację,
koordynację wzrokowo-ruchową,
świadomość własnego ciała,
rozumienie poleceń.
Matematyczne bałwanki
Liczenie guzików u bałwana brzmi prosto — i właśnie dlatego działa.
Zamiast abstrakcyjnych cyfr:
dziecko liczy konkretne elementy,
widzi efekt swojej pracy,
może sprawdzić, czy coś się zgadza.
Matematyczne bałwanki pozwalają ćwiczyć:
liczenie w zakresie dostosowanym do dziecka,
porównywanie ilości,
dodawanie i odejmowanie na konkretach.
Bałwan staje się „nośnikiem” matematyki, a nie zadaniem samym w sobie.
Działania na guzikach
To propozycja dla dzieci, które rozpoznają już cyfry i są gotowe na pierwsze próby dodawania i odejmowania. Pracując z kartą bałwanka, dziecko układa kolorowe pompony zgodnie z kartami, a potem przelicza je wszystkie razem. Na końcu wybiera kapelusz z cyfrą, która pokazuje, ile elementów jest łącznie.
Poziom 1 – liczenie na konkretach
dokładanie guzików do bałwana,
przeliczanie „ile jest”,
liczenie wspólnie z dorosłym.
Poziom 2 – dopasowywanie ilości
dopasowanie kart z kropkami do liczby guzików,
porównywanie: więcej / mniej / tyle samo.
Poziom 3 – dopasowywanie liczby
wybór karty z cyfrą odpowiadającą liczbie guzików,
sprawdzanie poprawności przez przeliczenie.
Ćwiczenia percepcyjne – uważność i różnicowanie
Różne bałwany, różne detale: kapelusze, szaliki, miotły, kolory.
To idealny materiał do ćwiczeń percepcyjnych. Tablica do wskazywania i budowania prostych wypowiedzi uczy dziecko:
selekcji informacji,
uważnego patrzenia,
rozumienia opisów słownych,
reagowania na polecenia.
Dziecko wybiera jednego bałwana z pomocą dorosłego. Korzystając z tablicy tematycznej, wspólnie opisujemy jego wygląd. Dorosły: zadaje pytania pomocnicze, wskazuje odpowiednie symbole na tablicy, modeluje wypowiedź, np: „Bałwan ma zielony kapelusz”, „Bałwan trzyma miotłę.”
Na tym etapie najważniejsze jest: nazywanie cech, łączenie słowa z obrazem, budowanie prostych zdań.
Poziom 2 – wyszukiwanie podobnego bałwana
Po opisaniu pierwszego bałwana dziecko ma za zadanie: odszukać wśród pozostałych bałwanów jeszcze jednego, który ma tę samą cechę (np. zielony kapelusz). Następnie opisujemy drugiego bałwana w taki sam sposób, ponownie korzystając z tablicy tematycznej. Na tym etapie dziecko: porównuje wzrokowo, uczy się rozpoznawania cechy wspólnej, utrwala słownictwo.
Dziecko porównuje dwa wybrane bałwany, odpowiadając na pytania „W czym są takie same?” „Czym się różnią?” Porównywanie odbywa się nadal z użyciem tablicy tematycznej, która: porządkuje wypowiedź, wspiera dziecko w formułowaniu zdań. Przykład: „Oba bałwany mają zielony kapelusz.” „Ten bałwan ma miotłę, a ten nie.” „Ten ma szalik, a ten nie ma.”
To etap bardzo ważny dla:
rozwoju języka,
logicznego myślenia,
rozumienia relacji „taki sam – inny”.
Poziom 3 grupowanie według jednej cechy
Dziecko otrzymuje polecenie: „Wybierz wszystkie bałwany z zielonym kapeluszem.” Po zebraniu grupy: dziecko wskazuje, czym bałwany się różnią, dorosły pomaga nazwać różnice z pomocą tablicy. Na tym etapie dziecko: selekcjonuje, klasyfikuje, analizuje więcej informacji jednocześnie.
Poziom 4– wyszukiwanie bałwana na podstawie opisu słownego
W tej wersji dziecko nie widzi wskazywanego bałwana od razu. Dorosły, korzystając z tablicy tematycznej, podaje opis „Znajdź bałwana z czerwonym kapeluszem, który ma szalik i w ręku trzyma miotłę.” Zadaniem dziecka jest: wysłuchać opisu, zapamiętać cechy, odnaleźć właściwego bałwana. To najwyższy poziom trudności, który rozwija:
rozumienie mowy,
pamięć słuchową,
koncentrację,
analizę informacji.
Kichający bałwan
Książka „Kichający bałwan” świetnie wpisuje się w zimowy blok tematyczny. Czytanie nie musi polegać tylko na słuchaniu. Może mieć aktywną formę, taką w której dziecko: reaguje ruchem, gestem, dźwiękiem, Powtarzalność, prosty rytm historii i znany bohater sprawiają, że dzieci:
chętnie wracają do tej samej książki,
czują się pewniej,
zaczynają „czytać” razem z dorosłym.
To idealne połączenie zabawy, języka i relacji.
Lepimy bałwana
Warto zakończyć blok tematyczny działaniem w rzeczywistości. do tej aktywności poza prawdziwym śniegiem można wykorzystać np. plastelinę, piasek kinetyczny, ciastolinę lub inną masę, którą zaproponujemy dziecku, aby samodzielnie mogło stworzyć własnego bałwana.
Budowanie bałwana: porządkuje wiedzę („jak po kolei?”), rozwija planowanie, w pracy grupowej uczy współpracy i przede wszystkim daje dziecku ogromną satysfakcję.
